KAVRAM VE MEFHUM FARKI
Geçen gün bir dostum bana kavramla mefhumu neden ayırt ettiÄŸimi sorup, “matematikçiler bile ikisini aynı anlamda kullanıyorlar” dedi.
Ona verdiÄŸim cevap şöyle idi: Matematikçilerin iki kavramı müterâdif veya eÅŸ kullanmaları çok doÄŸal çünkü iÅŸleri güçleri soyut ÅŸeyleri, yâni notion’ları (mefhumları) düşünmek.
Felsefî düşüncede müşahhas (concrete: somut) veya oldukça sarih, basit şeylere concept, mücerret (abstract: soyut) şeylere notion denir.
Şu örnekler umarım ki efrâdını câmi, ağyârını mânî olur:
2 (iki) denen şey tek başına bir mefhumdur (notion); iki masa ise bir kavramdır (concept).
Psişe bir kavramdır, ruh (spirit ve soul) bir mefhum…
İnsan ve beşer kavramdır, insanî ve beşerî mefhum…
Organ olarak kâlb kavramdır, sembolizm olarak kâlb (ÅŸefkat), gönül (rızâ) ve yürek (cesaret) birer mefhum (bu arada, doÄŸrusu kalp deÄŸil, kâlbdir. Kalp “sahte” anlamına gelir: Kalp para, kalpazan gibi)…
GüneÅŸ bir kavramdır, ondan esinlenebileceÄŸimiz güven – güzellik – güzîdelik… gibi çaÄŸrışımları mefhumlar…
Biz hekimler, tabiplik zanaatını hikmetle birleÅŸtirip hekimlik san’atına tahvil ederek, onu da basit bir kavram (concept) olmaktan öteye, bir mefhum (notion) olmaya taşırız.
Bu sebepledir ki, meselâ “filâncanın bilgisi iyidir ama hekimlik nosyonu zayıftır” gibi lâflar edilir.
Kavram kavranabilendir, mefhum ise bir fehm’dir ve anlaşılabilmesi için iÅŸin içine sezgi ve akıl katılması yâni fehîm olunması gerekir.
  Anlamadın mı bunları?
     Heyhat! 50 senede Türkçe ne hâllere geldi bak…
        Yok mu güzel bir lûgat (sözlük), bakıver lûtfen.
            Haydi, kal sevgiyle.
             Gönlü, yüreği, kalbi hemhâl olmuş,
                 yâni akl-ı hikmeti kudretle bezenmiş, onu da güzellikle süslemiş olarak…
Mehmet Kerem DOKSAT
