ORUÇ VE KURBAN HAKKINDA

Oruç tutma, yâni belirli bir süre için en hayatî iki faâliyeti askıya alma eyleminin hemen bütün dinlerde var olduğu bilinmektedir (dünyada yaklaşık 5000 dinin mevcut olduğunu, bu söylediğimin de sâdece hemen aklımıza gelen üç uhrevî din için mevzûu bahis olmadığını hatırlatmakta fayda var).

Kültürel evrim açısından bu eylemin izahı ilginçtir. Canlının ve o canlı türünün devamlılığı, sürekliliği açılarından en vazgeçilmez mâhiyetteki iki temel faâliyet geçici olarak askıya alınmaktadır: BESLENMEK ve ÜREMEK.

Neden bütün dinî, mistik ve ezoterik (bâtınî) disiplinlerde bu vâkıa mevcuttur? Muhtemeldir ki, bu iki faâliyetin ehemmiyeti ve zarurîliği kutsanmış, törenselleştirilmiş ve geçici bir süre için dahi bunlardan mahrum kalındığında çekilecek sıkıntı ve zahmetin vurgulanması sağlanmıştır.

Mes’elenin ilâhî ve kutsî yönü ayrıdır ve benim sahamı aÅŸar ama orucun hemen bütün kültürlerde, dinî ve mistik öğretilerde yer alması doÄŸaldır ki tesâdüfle izah edilemez. Ä°nsanoÄŸlu, ÅŸu gezegendeki yaklaşık elli bin senelik varoluÅŸu boyunca, “farkında olduÄŸunu farkında olan” tek varlık olarak, korkulana, kaybedilmesinden en çok endiÅŸe edilene ve bilinmeze perestiÅŸ etmiÅŸ, hâttâ tapınmıştır. Aç ve eÅŸsiz kalmaktan fenâ hâlde korkan insanoÄŸlu, bu eylemleri törenselleÅŸtirmek sûretiyle bir nev’î denetim altına almış, inandığı kutsal veya ilâhî güce de şükranlarını sunarak, onu memnun ederek, çok daha vahim ve kalıcı mahrumiyetlere karşı bir nev’î AÅžI temin ve tesis etmiÅŸtir.

Benzer bir tatbikat da kurban vermektir. Ä°lkel dinlerde ilâhların gönlünün hoÅŸ edilmesi için insanların (özellikle de genç bâkirelerin veya oÄŸlan çocuklarının; ikisi de üremenin ve neslin devamının simgesiydi çünkü) kurban edilmesi söz konusuydu. GüneÅŸ-tanrının veya tapınılan ÅŸey her ne ise, onun “gönlü hoÅŸ edilir” ve “iÅŸtahı giderilerek gazâbı teskin edilirse” o da insanoÄŸlunu rahat bırakırdı! Tanrısını kendine benzer tahayyül eden insanoÄŸlu, onun “talep ve ihtiyaçlarını” da kendisininkilerle özdeÅŸleÅŸtiriyordu.

Nitekim, bu arketip Ä°slâm’a da yansımış, insanın yerine sembolik olarak hayvan kurban edilmesine dönüşmüştür ama zannedildiÄŸinin aksine, Ä°slâmiyet’te kurban kesmek farz deÄŸildir; tıpkı sünnet olmanın farz olmadığı gibi!

Sonuç olarak, gerek psikoloji ve sosyal antropoloji açısından gerekse ilâhiyat açısından bakıldığında, oruç tutmak nefsin (üremeye ve hayatı devam ettirmeye yönelik içgüdüsel yönümüzün) bir süre için askıya alınması, dizginlenmesi ve bu sûretle de terbiye edilmesi anlamına gelir.

Gerek ilmî gerekse dinî açılardan bu kadar ehemmiyetli ve esansiyel mâhiyetteki bir ibâdeti uygulayan kişilerin ellerine, bellerine ve dillerine her zamankinden fazla hâkim olmaları gerekir.

Orucunu bahâne ederek öfke kusan, asabiyet sergileyen kişiler zâten eylemin ruhuna ters düşen, yabancılaşan bir tavır içindedirler ve orucun mânevî hazzını, kazancını ve tatminini tatmaları mümkün değildir.

Mehmet Kerem DOKSAT

Bu Yazıyı Paylaşın