Ä°NTÄ°HAR

Kazaen ve ÅŸuur yerinde deÄŸilken tâlihsizlik sonucu olan hâricindeki kendini öldürme eylemlerine “intihar (suicide)” denir.

Meselâ sarhoşken şakalaşma diye tabancayı alnına dayayıp mermiyi şakağından sıkmak, uyuşturucu madde etkisi altındayken uçacağını düşünerek altıncı kattan kendini boşluğa bırakmak gibi eylemler gerçek anlamda intiharlar değildir.

İntiharla ilgilenen psikiyatri alt şûbesine süisidoloji (suicidology) denir. İnsanların neden, nasıl ve niçin bu ölüm yolunu tercih ettiklerini araştırır. Evrimsel psikiyatri de memelilerde bilhassa balinagillerde sıkça rastlanan bu fenomenin evrimsel kökenlerini araştırır.

Hayvanlarda intihar eylemleri benzeri sebeplerle ortaya çıkar: Habitatın (doğal yaşama ortamı) aşırı kirlenmesi ve yaşamamanın yaşamaktan daha ekonomik hâle gelmesi! Bu sâyede sonraki nesillere yer kalacak, türün bitmesine yol açacakmış gibi görünen bu eylem aslında devamına hizmet edecektir. Tabii ki bunu insanlar gibi şuurlu olarak değil, içgüdüsel dürtülerine uyarak yaparlar (en azından biz öyle farz ediyoruz)…

Peki, kendi ortamını, habitatını rahatça manipüle edebilen tek canlı türü olan insan kendini nasıl olur da öldürür?

Önce intihar türlerine bir bakalım:

• Bir psikiyatrik hastalığa baÄŸlı intiharlar: Manik Depresif Hastalığın (Bipolar Bozukluk) karma dönemleri, Ãœnipolar Majör Depresyon, Åžizofreni, ÅŸiddetli anksiyete hastalıkları, hezeyanlı hastalıklar vs…
• Ä°deolojik veya dinî sebeplere baÄŸlı intiharlar:
  • Ölüm oruçları. Ä°brahimî dinlerde günah addedilirse de, dünyada hâlen mevcut olan 5000 civarındaki dinî sistemden bir kısmı buna cevaz verir. Meselâ BuÅŸito (Cengâverin Yolu) inancındaki bir Japon, itibârını kaybettiÄŸi zaman özel bir meditasyonla hazırlandıktan sonra, özel bir palayla tek hamlede karın ve göğüs boÅŸluklarını berhava ederek ölür! Voodoo âyinlerinde, bâzı gizli sektlerde de benzeri ÅŸeylere rastlanır.
  • Varoluşçu felsefeye göre hayatın anlamsızlığından sıkılarak intihar etme modası bir dönem yazarları ve entelektüelleri arasında boldu. Benzeri “intihara sevk edici” felsefeler az deÄŸildir: Nihilizm gibi…
  • Millî, ideolojik veya dinî harplerde esir düşmemek veya davası uÄŸruna ölmek için kendini öldürme: Ä°ntihar komandoları, Kamikaze pilotları vs…
  • Bitirici ve çektirici hastalığı olanların pasif veya aktif olarak ölme talepleri (euthanasia).
• Bunların hiç birine baÄŸlanamayan, sebepsiz gibi gözüken fevrî (impulsive) intiharlar:
  • Bizi kültürümüzde “cinnet” dediÄŸimiz, Batı’da “Amok” diye anılan, baÅŸka kültürlerde baÅŸka isimlerle anılan, bir anda ortaya çıkan etrafındakileri ve sonunda da kendini öldürme davranışları vs…
• Bunların hiç birine baÄŸlanamayan, sebepsiz gibi gözüken tedricî, yavaÅŸ yavaÅŸ gerçekleÅŸtirilen intiharlar:
  • Åžekeri, yüksek tansiyonu, metabolik sendromu ve sâir hastalığı olmasına ve bunu bilmesine raÄŸmen diyetine aldırış etmeyen, ilâçlarını doÄŸru dürüst kullanmayarak ölümü yavaÅŸ yavaÅŸ davet edenler. Bilhassa keyfe yönelik, hedonik-epiküryen yaÅŸama ve amaçsızlık, parası bol ama kafası boÅŸ kiÅŸilerde çok görülür. Bâzen de kültürel öğeler bunu kolaylaÅŸtırır.

İnsanları İntihardan Nasıl Koruyabiliriz?

— Eğer alta yatan bir psikiyatrik hastalık varsa, bunun teşhisi ve uygun tedavisiyle bu gereksiz yere ölümlerin çoğu önlenebilir.

— Aslında, evrimsel perspektifle bakıldığında, köşeye sıkışan insanlar tıpkı habitatı kirlenen memelilerin yaptığı gibi, intihara temayül gösterirler. Mâzisinden utanan, hâlinden memnun olmayan, istikbâlini de kapkara gören, yâni yaşamak için ümidini ve motivasyonunu kaybeden bir insan herhangi bir akıl hastalığı mevzuu bahis değilken de intihar edebilir. Memleketin sosyoekonomik durumunun kötülüğü, işsizlik, göç, travmaya mâruz kalma, toplumsal karmaşa, anomi ve kaos intiharları şiddetle arttırır.

— Demek ki sosyoekonomik düzenin iyiliÄŸi, yaÅŸ dönemlerine ve o dönem insanlarının ihtiyaçlarına cevap verebilen kurumların varlığı gibi ÅŸeyler çok önemlidir. Meselâ yalnız yaÅŸayan, bilhassa otuz kırk senelik eÅŸini kaybetmiÅŸ yaÅŸlılarda intihar oranı daha yüksek deÄŸildir ama intihar giriÅŸimleri “garantili” olur; baÅŸka bir ifâdeyle, “yaÅŸlılar intihara teÅŸebbüs etmezler, kendilerini öldürürler”. Huzurevleri, sevgi dolu ortamlarıyla onları koruyacaktır.

— Her şeyde olduğu gibi, bu konuda da eğitimin büyük bir koruyucu rolü vardır. Medyada âile ve toplum terörü yerine mânevî değerlerin telkin edildiği programlar, diziler yer almalıdır. Boş kafalar ve cüzdanlar ne kadar azalırsa, hastalığa bağlı olan veya olmayan intiharlar da o kadar azalacaktır.

   İntiharla ilgili yazılacak daha çok şey var, onları da bir başka yazıda paylaşırız.

      Huzurlu, mutlu ve umutlu bir dünya ütopyası dileklerimle…

         Nasıl olacaksa!

Mehmet Kerem Doksat – 22 Mart 2007 PerÅŸembe

Bu Yazıyı Paylaşın